Autorefleksja: co to jest?

Autorefleksja to przyglądanie się z perspektywy czasu temu, co robisz, myślisz i czujesz. Wracasz do jakiejś chwili i pytasz, co się wtedy w tobie działo, żeby trochę lepiej rozumieć siebie. Bierzesz jedną prawdziwą sytuację, opisujesz ją uczciwie i sprawdzasz, co mówi o tym, jak reagujesz i na czym ci zależy.

Znasz to, jeśli w drodze do domu zdarzyło ci się pomyśleć: „Ten ostry ton to przez głód. Ona miała rację”.

Mówi się też o refleksji nad sobą, a czasem o samorefleksji. Pokrewnym pojęciem jest introspekcja, czyli przyglądanie się własnym myślom, uczuciom i reakcjom. W tym artykule chodzi o jedną jej postać: powrót do konkretnej chwili i pytanie, co z niej wynika.

Autorefleksja: przykład jednej sytuacji w trzech wersjach

Sama definicja niewiele daje, więc zobacz przykład. Jest wymyślony. W czwartek brat pisze do ciebie: „Pomożesz mi w sobotę przy przeprowadzce?”. Odpisujesz „nie dam rady, mam plany” i przez cały wieczór źle się z tym czujesz. Ten wieczór może wyglądać na trzy sposoby.

W kółko to samo

Co mnie podkusiło, żeby tak odpisać? Pomyśli, że mam go gdzieś. Dwa razy pomagał mi przy przeprowadzce. Zawsze tak robię. Co mnie podkusiło, żeby tak odpisać?

Wyrok

Myślę tylko o sobie. Porządny człowiek by się zgodził.

Autorefleksja

Michał zapytał, czy pomogę mu w sobotę przy przeprowadzce. Odpowiedź „nie dam rady, mam plany” poszła po minucie. Żadnych planów nie mam. Mam za sobą ciężki tydzień i złości mnie, że Michał pyta dwa dni wcześniej, tak samo jak w marcu. Potem przyszło poczucie winy, tak sześć na dziesięć. Chcę mu pomóc. Nie chcę tylko próśb na ostatnią chwilę. Jutro zadzwonię, zaproponuję sobotę rano do pierwszej i poproszę, żeby następnym razem dał znać tydzień wcześniej.

Pierwsza wersja kręci się w kółko i kończy pytaniem, od którego się zaczęła. Druga dochodzi do odpowiedzi, ale ta odpowiedź jest wyrokiem na całego człowieka, a z wyrokiem nic nie da się zrobić. Trzecia trzyma się tego, co się wydarzyło. Oddziela prawdę (zmęczenie, złość o prośbę w ostatniej chwili) od wymówki i kończy się jedną małą rzeczą do zrobienia.

Autorefleksją jest tylko trzecia wersja. Jeśli chcesz zobaczyć więcej, mamy osiem przykładów autorefleksji, z których każdy zaczyna się od jednego pytania.

Autorefleksja czy rozpamiętywanie: jak je odróżnić

Rozpamiętywanie, nazywane też ruminacją, to wałkowanie w kółko tej samej sprawy bez żadnego postępu. Od środka łatwo je pomylić z autorefleksją, bo w obu przypadkach myślisz o sobie. Trzy pytania pomogą ci sprawdzić, co właśnie robisz:

  • Czy pojawia się coś nowego? Sprawdź po dziesięciu minutach, czy wiesz coś, o czym na początku nie było mowy. Jeśli ciągle dochodzisz do tego samego zdania, odtwarzasz w kółko tę samą scenę.
  • Opisujesz czy oceniasz? „Odpowiedź poszła po minucie” to opis. „Zawsze wszystko psuję” to ocena, której nie da się sprawdzić.
  • Czy to się kończy? Autorefleksja kończy się zwykle następnym krokiem albo pytaniem, które możesz na razie zostawić otwarte. Rozpamiętywanie ustaje, kiedy opadasz z sił albo coś odwróci twoją uwagę.

Liczy się też to, jakie pytania sobie zadajesz. „Co ze mną jest nie tak?” ciągnie cię w stronę wyroku. „Co się stało? Co czuję? Czego chcę następnym razem?” trzyma cię blisko zdarzenia.

Jeśli widzisz, że kręcisz się w kółko, przerwij i zajmij się czymś praktycznym: pozmywaj naczynia albo wyjdź na krótki spacer. Wróć do tematu jutro, z długopisem i ustalonym limitem czasu. Pisanie pomaga, bo na papierze widać, że to samo zdanie pojawiło się drugi raz.

Jak ćwiczyć autorefleksję w pięć minut

Potrzebujesz czegoś do pisania i minutnika. Wystarczy zeszyt, tył koperty albo notatki w telefonie.

  1. Wybierz jedną chwilę z dzisiejszego dnia. Niech to będzie coś, co w tobie zostało: rozmowa, do której ciągle wracasz, albo coś, co poszło lepiej, niż można się było spodziewać. Weź jedną chwilę, a resztę dnia zostaw.
  2. Opisz w dwóch, trzech zdaniach, co się stało. Trzymaj się tego, co zobaczyłby i usłyszał ktoś stojący obok.
  3. Zapisz, co czujesz i co zakładasz. Uczucie nazwij zwykłym słowem. Domysły oznacz jako domysły: „chyba był zły” to inne zdanie niż „był zły”.
  4. Zakończ jednym zdaniem. Zapisz jedną małą rzecz, którą zrobisz, albo jedno pytanie, które zostawiasz otwarte.

Kiedy minutnik zadzwoni, skończ. Wieczór się sprawdza, bo dzień jest jeszcze świeży, ale dobra jest każda pora, której dasz radę się trzymać. Na początek wystarczą trzy, cztery razy w tygodniu.

Zapisz to albo powiedz na głos. Myśli, które zostają tylko w głowie, ciągle się zmieniają, a zdanie na papierze zostaje takie, jak je zapiszesz.

Dobre dni też się liczą. Krótki wpis o czymś, co się udało, podpowiada, czego robić więcej:

Spacer z Kasią w przerwie obiadowej zamiast jedzenia przy biurku. Humor po powrocie lepszy niż po jakiejkolwiek przerwie w tym tygodniu. W środę znowu ją wyciągnę.

Jeśli blokuje cię pusta kartka, dziennik z pytaniami podsunie ci pytanie na początek.

W czym pomaga autorefleksja?

Korzyści są praktyczne i raczej skromne:

  • Zauważasz, co się powtarza. Jedna ostra odpowiedź to przypadek. Ta sama ostra odpowiedź za każdym razem, gdy ktoś prosi w ostatniej chwili, to już schemat. Łatwiej go zauważyć, kiedy wrócisz myślami do kilku takich sytuacji.
  • Wyłapujesz założenia, zanim zaczniesz według nich działać. Kiedy obok zdania „ona jest na mnie zła” zapiszesz to, co naprawdę powiedziała, często widać, jak mało na razie wiesz.
  • Dowiadujesz się, czego chcesz. W przykładzie wyżej chodziło o dwie rzeczy: chęć pomocy i potrzebę, żeby wiedzieć wcześniej. Obie były prawdziwe i żadnej nie było w pierwszej odpowiedzi.
  • Następna podobna sytuacja może przebiec trochę inaczej. Stara reakcja pewnie jeszcze się pojawi, ale być może szybciej ją rozpoznasz.

Do piątku nie zrobi z ciebie oazy spokoju i nikt nie może ci obiecać, że odmieni twoje życie. Nawyk uczciwego przyglądania się sobie procentuje powoli.

Granice autorefleksji

Autorefleksja ma swoje słabe punkty i dobrze je znać.

  • Widzisz tylko swoją stronę. Twój opis rozmowy to jedna wersja. Kiedy sprawa dotyczy innych ludzi, często więcej dowiesz się, pytając ich, niż z kolejnej zapisanej strony.
  • Możesz się mylić co do własnych powodów. Wyjaśnienie, które wydaje się prawdziwe, nie zawsze jest trafne. Zdanie „ten ostry ton to przez zmęczenie” traktuj jak przypuszczenie i sprawdź je następnym razem, gdy dopadnie cię zmęczenie.
  • Więcej nie znaczy lepiej. Wielogodzinne analizowanie siebie bywa sposobem na odwlekanie rozmowy, którą trzeba odbyć. Pięć minut i jeden następny krok zwykle dają więcej.

Autorefleksja to sposób na przemyślenie różnych spraw. Nie jest terapią i nie leczy depresji, zaburzeń lękowych ani traumy. Jeśli myśli krążą ci po głowie od tygodni, jeśli odbijają się na śnie albo pracy, albo jeśli po zaglądaniu w siebie czujesz się coraz gorzej, porozmawiaj z lekarzem, psychologiem albo psychoterapeutą. Jeśli myślisz o zrobieniu sobie krzywdy, zadzwoń teraz na telefon zaufania 116 123 (bezpłatny, całodobowy, dla dorosłych) albo pod numer alarmowy 112.

Jeśli jedna silna reakcja ciągle wraca i chcesz przyjrzeć się jej bliżej, właśnie do tego służy dziennik pracy z cieniem.

Jeśli chcesz pisać w aplikacji: Tellself

Do wszystkiego, co opisaliśmy wyżej, wystarczy zeszyt. Jeśli wolisz telefon, Tellself to aplikacja do prowadzenia dziennika stworzona z myślą o krótkich codziennych wpisach. Przy tej metodzie przydadzą się:

  • Wpis możesz nagrać głosem albo napisać. Pod koniec długiego dnia często szybciej jest powiedzieć to na głos.
  • Do każdego wpisu dostajesz spostrzeżenia wygenerowane przez AI, a z czasem aplikacja tworzy tematy i wykresy w obszarach takich jak relacje, stres i produktywność. Reakcję, która się powtarza, łatwiej wtedy zauważyć niż w stosie osobnych notatek.
  • Twój dziennik jest przechowywany na twoim urządzeniu, chyba że włączysz kopię zapasową w chmurze. Żeby przygotować spostrzeżenia, wpis jest tymczasowo przesyłany do przetworzenia przez AI i nie zostaje na serwerach Tellself.
  • Wpisy w dzienniku ze spostrzeżeniami AI są częścią wersji darmowej, a zaawansowane raporty wymagają subskrypcji.

Traktuj spostrzeżenia AI jako materiał do przemyślenia. Mogą być błędne, a wnioski wyciągasz ty. Tellself nie jest zamiennikiem profesjonalnej terapii.

Wypróbuj Tellself za darmo

Powiedz albo napisz kilka zdań o swoim dniu. Tellself zachowa twoje wpisy i z czasem pomoże ci zauważyć, co się powtarza.

Get it on Google PlayDownload on the App Store