Na czym polega praca z cieniem? Krótka odpowiedź
Praca z cieniem polega na przyglądaniu się tym swoim reakcjom i cechom, na które wolisz nie patrzeć: zazdrości na wieść o sukcesie przyjaciółki, złości niewspółmiernej do sytuacji, temu, co krytykujesz u innych, a po cichu też robisz. Możesz robić to na piśmie, w dzienniku. Piszesz po to, żeby zrozumieć, skąd dana reakcja się wzięła.
W pamiętniku zapisujesz, co się wydarzyło. Dziennik cienia zatrzymuje się przy jednej reakcji i pyta, co ona mówi o tobie. Nie musi to być specjalny zeszyt: wystarczy dowolny notes albo aplikacja do notatek. „Dziennik cienia”, „dziennik pracy z cieniem” i angielskie „shadow work journal” to nazwy tej samej praktyki.
Jeśli szukasz konkretnej książki, chodzi ci pewnie o The Shadow Work Journal Keili Shaheen, czyli zeszyt ćwiczeń z gotowymi pytaniami. Ta strona opisuje samą praktykę, którą możesz zacząć na pustej kartce.
Skąd wzięło się pojęcie „cienia”?
Słowo pochodzi od psychiatry Carla Gustava Junga. „Cieniem” nazywał te części osobowości, które zostały zepchnięte z pola widzenia, bo nie pasowały do tego, kim wypadało ci być. Cień nie składa się wyłącznie z rzeczy nieprzyjemnych. Trafiają tam złość i zazdrość, ale też ambicja albo talent, z którego śmiano się w dzieciństwie.
Praca z cieniem w dzienniku to współczesna, poradnikowa adaptacja tej idei. Nie ma jednej uzgodnionej metody, dlatego niżej znajdziesz jeden prosty sposób, oparty na codziennych reakcjach.
Dziennik cienia a zwykły dziennik: jeden wieczór opisany dwa razy
Różnicę najłatwiej zobaczyć na przykładzie. Oba wpisy poniżej są wymyślone i oba opisują tę samą sobotnią kolację.
Jako wpis w zwykłym dzienniku
Kolacja u Kasi. Dostała stanowisko kierowniczki zespołu, wznieśliśmy za nią toast. Jedzenie było świetne. Byłam zmęczona i wyszłam koło dziesiątej.
Jako wpis w dzienniku cienia
Kasia opowiedziała o awansie, a moje gratulacje przyszły o pół sekundy za późno. Przez resztę wieczoru wyliczałam w głowie powody, dla których jej praca jest łatwiejsza od mojej. To była zazdrość. Pod nią siedziało coś bliższego lękowi: ona o to stanowisko poprosiła, a ja nigdy o nic w pracy nie poprosiłam. Czekam, aż ktoś mnie wybierze. Uznać, że jej praca jest łatwa, kosztuje mnie mniej, niż przyznać, że chcę tego, co ona ma, i nikomu o tym nie powiedziałam. Jutro spiszę, o co poprosiłabym swoją szefową, nawet jeśli nigdy tego nie wyślę.
Drugi wpis zostaje przy jednej chwili i nazywa uczucie zwykłym słowem. Szuka tego, co kryje się pod zazdrością, i kończy się jedną małą rzeczą do zrobienia. Zwróć też uwagę na to, czego w nim brakuje: nie ma wyroku o tym, jaką przyjaciółką jest autorka.
Jak zacząć jeszcze dziś: cztery pytania
Wybierz jedną reakcję z ostatnich dni, która była przesadzona w stosunku do sytuacji. Im mniejsza sprawa, tym lepiej: uwaga, która zabolała, wiadomość czytana pięć razy, ktoś, kto dostał od ciebie opryskliwą odpowiedź. Potem odpowiedz na cztery pytania, na każde w kilku zdaniach.
- Co się stało? Tylko to, co zarejestrowałaby kamera.
- Jakie to było uczucie i jak silne? Użyj zwykłego słowa: zazdrość, wstyd, pogarda, strach.
- Co mi to przypomina? Wcześniejszą sytuację, w której było ci tak samo, albo dawno przyswojoną zasadę o tym, kim wolno ci być.
- Co zrobię, jeśli przyznam, że to moje? Jeden mały krok. Czasem tym krokiem jest tylko szczere nazwanie tego na kartce.
Nastaw minutnik na dziesięć do piętnastu minut i przerwij, kiedy zadzwoni, nawet w połowie myśli. Wystarczy raz albo dwa razy w tygodniu. Dni pomiędzy pokażą ci, czy ta sama reakcja pojawia się znowu.
Przykład: po spotkaniu, na którym nic nie powiedziałam
- Na spotkaniu zespołu Tomek przedstawił pomysł, o którym opowiedziałam mu we wtorek. Nic nie powiedziałam.
- Złość, mniej więcej siedem na dziesięć. Potem wstyd, że się złoszczę.
- W domu na słowa „to moje” mówiło się, że ktoś się chwali.
- Następnym razem powiem: „Chciałabym coś dodać, rozmawialiśmy o tym we wtorek”. To po prostu prawda.
Przykład: koleżanka, która „się popisuje”
- Magda wrzuciła na kanał zespołu nagranie swojego wystąpienia z konferencji. Przewróciłam oczami i nie zareagowałam.
- Irytacja, może pięć na dziesięć.
- W zeszłym roku proponowano mi wystąpienie. Odpowiedziałam, że nie mam czasu. Czas miałam. Bałam się.
- Zapytać, czy wiosenny termin jest jeszcze wolny.
Drugi przykład pokazuje coś, co początkującym często umyka. To, co lekceważysz u kogoś innego, bywa czymś, czego chcesz, a czego nie pozwalasz sobie spróbować.
Pytania do dziennika pracy z cieniem dla początkujących
Zacznij od codziennych reakcji, a dzieciństwo i najcięższe wspomnienia zostaw na później albo do gabinetu terapeuty. Na jedno podejście wybierz jedno pytanie.
- Kto mnie w tym tygodniu zirytował i co dokładnie zrobił?
- Jaki komplement zdarzyło mi się ostatnio zbyć?
- Którego „tak” z tego tygodnia teraz żałuję?
- O czyim sukcesie trudno mi było słuchać?
- Co szybko krytykuję u innych, choć też to robię?
- Czego, mam nadzieję, nikt w pracy się o mnie nie dowie?
- Kiedy ostatnio moje „przepraszam” nie było szczere?
- O co w tym tygodniu nie udało mi się poprosić, choć mi na tym zależało?
- Jakie uczucie zdarzyło mi się ukryć w tym tygodniu i jaka była wtedy moja reakcja?
- Co podziwiam u kogoś innego, uznając przy tym, że to „nie dla mnie”?
Jedna szczera odpowiedź powie ci więcej niż dziesięć napisanych w pośpiechu. Jeśli chcesz mieć większy wybór, zajrzyj do dziennika z pytaniami albo przeczytaj osiem przykładów autorefleksji, w których jednej sytuacji towarzyszy jedno pomocne pytanie.
Co daje takie pisanie?
To, na co możesz rozsądnie liczyć, jest skromne i praktyczne: trochę wcześniej złapiesz znajomą reakcję, łatwiej nazwiesz to, co czujesz, i mniej pochopnie uznasz, że cały problem leży w drugiej osobie. Wpisy mają daty, więc możesz też sprawdzić, czy ta sama reakcja wraca w podobnych sytuacjach.
Ostrożnie z większymi obietnicami. Praca z cieniem nie jest metodą opartą na dowodach naukowych: jak czytamy w omówieniu pracy z cieniem w serwisie WebMD (po angielsku), badacze nie przyjrzeli się jej na tyle, żeby wiedzieć, czy działa. Takie pisanie może być warte twojego czasu, ale nikt nie może ci uczciwie obiecać, że cię uzdrowi.
Dziennik cienia to sposób, żeby uczciwiej myśleć na papierze. Nie jest terapią i nie leczy lęku, depresji ani traumy.
Kiedy przerwać albo poszukać pomocy?
Przerwij pisanie, jeśli zaczynasz wpadać w panikę albo czujesz odrętwienie, albo jeśli wraca wspomnienie zbyt duże, żeby unieść je w pojedynkę. Zamknij dziennik i zajmij się czymś zwyczajnym, na przykład pozmywaj naczynia albo wyjdź na spacer. Trzy inne sygnały mówią, że trzeba zmienić kierunek:
- Każdy wpis kończy się wyrokiem. „Jestem okropnym człowiekiem” to samokrytyka, z której nie dowiadujesz się niczego nowego. Wróć do pierwszego pytania i opisz tylko to, co się stało.
- Od kilku dni krążysz wokół tego samego zdarzenia. Jeśli nie pojawia się nic nowego, to już rozpamiętywanie (zobacz, jak odróżnić rozpamiętywanie od autorefleksji). Zostaw ten temat na tydzień.
- Słowami „to mój cień” usprawiedliwiasz to, co ktoś ci zrobił. Złość bywa trafną odpowiedzią na złe traktowanie.
Jeśli masz za sobą traumę albo zmagasz się z depresją lub zaburzeniami lękowymi, pisz w ten sposób z psychoterapeutą lub psychologiem, a nie na własną rękę. Jeśli myślisz o zrobieniu sobie krzywdy, zadzwoń teraz na telefon zaufania 116 123 (bezpłatny, całodobowy, dla dorosłych) albo pod numer alarmowy 112.
Jedna praktyczna uwaga: szczerze napiszesz tylko wtedy, gdy masz pewność, że nikt inny tego nie przeczyta. Papierowy dziennik trzymaj w miejscu, do którego nikt nie zagląda, albo wybierz aplikację, którą da się zablokować.
Jeśli chcesz pisać w aplikacji: Tellself
Tellself to zwykła aplikacja do prowadzenia dziennika, a do wszystkiego, co opisaliśmy wyżej, wystarczy papierowy zeszyt. Jeśli wolisz aplikację, do takiego pisania pasują te elementy Tellself:
- Wpis możesz nagrać głosem, zamiast go pisać. Niektóre rzeczy łatwiej powiedzieć na głos, niż zapisać.
- Do każdego wpisu dostajesz spostrzeżenia wygenerowane przez AI, a z czasem aplikacja tworzy tematy i wykresy w obszarach takich jak relacje i stres. Reakcję, która ciągle wraca, łatwiej wtedy zauważyć.
- Twój dziennik jest przechowywany na twoim urządzeniu, chyba że włączysz kopię zapasową w chmurze. Żeby przygotować spostrzeżenia, wpis jest tymczasowo przesyłany do przetworzenia przez AI i nie zostaje na serwerach Tellself.
- Aplikację możesz zablokować kodem dostępu, Face ID albo Touch ID. Wpisy w dzienniku ze spostrzeżeniami AI są częścią wersji darmowej, a zaawansowane raporty wymagają subskrypcji.
Traktuj spostrzeżenia AI jako materiał do przemyślenia. Mogą być błędne, a wnioski wyciągasz ty. Tellself nie jest zamiennikiem profesjonalnej terapii.